Phong cách lãnh đạo ảnh hưởng trực tiếp đến cách quản lý giao việc, phản hồi, tạo động lực và thúc đẩy đội ngũ đạt mục tiêu. Trong quá trình điều hành, nhiều cấp quản lý thường lúng túng khi không biết nên chỉ đạo, tham vấn, coaching hay trao quyền cho nhân viên.

Nếu áp dụng sai cách, nhân viên có thể trở nên thụ động, mất động lực hoặc làm việc đối phó. Ngược lại, khi chọn đúng phong cách theo năng lực, động lực và bối cảnh công việc, quản lý có thể giúp đội ngũ chủ động hơn, phối hợp tốt hơn và tạo ra kết quả bền vững.

Bài viết này làm rõ khái niệm phong cách lãnh đạo, các phong cách phổ biến và cách lựa chọn phong cách phù hợp trong công việc quản lý.

Phong cách lãnh đạo là gì?

Trước khi đi vào phân loại, cần hiểu đúng khái niệm về phong cách lãnh đạo. Đây là cách người quản lý định hướng, giao tiếp, ra quyết định, phản hồi, tạo động lực và hỗ trợ đội ngũ trong quá trình thực hiện mục tiêu.

Phong cách lãnh đạo thể hiện qua cách quản lý giao việc, xử lý sai sót, tổ chức cuộc họp, lắng nghe ý kiến, coaching hoặc trao quyền cho nhân viên. Mỗi cách tiếp cận sẽ tạo ra những phản ứng khác nhau từ đội ngũ.

Không có một phong cách đúng cho mọi tình huống. Một nhân viên mới cần được hướng dẫn rõ ràng, trong khi một nhân viên giàu kinh nghiệm lại cần không gian tự chủ. Một tình huống khẩn cấp cần quyết định nhanh, nhưng một vấn đề cần sáng tạo lại cần sự tham vấn từ nhiều góc nhìn.

Vì vậy, phong cách lãnh đạo hiệu quả không phụ thuộc vào việc quản lý thích phong cách nào, mà phụ thuộc vào việc phong cách đó có phù hợp với con người, mục tiêu và yêu cầu công việc hay không.

Để hiểu sâu hơn cách người quản lý tác động đến động lực, hành vi và kết quả của đội ngũ, có thể tham khảo thêm bài viết về vai trò của phong cách lãnh đạo.

Có mấy phong cách lãnh đạo phổ biến?

Có nhiều cách phân loại phong cách lãnh đạo khác nhau. Trong môi trường doanh nghiệp, các phong cách dưới đây thường được sử dụng để mô tả cách nhà quản lý ra quyết định, giao tiếp và dẫn dắt đội ngũ.

Phong cách chỉ đạo giúp quản lý đưa ra định hướng nhanh và rõ trong các tình huống cần kiểm soát chặt. Phong cách dân chủ hoặc tham vấn phù hợp khi đội ngũ có chuyên môn và vấn đề cần nhiều góc nhìn. Phong cách trao quyền phát huy hiệu quả khi nhân viên đã có năng lực, động lực và khả năng chịu trách nhiệm.

Phong cách coaching tập trung vào đặt câu hỏi, lắng nghe và giúp nhân viên tự tìm giải pháp. Phong cách chuyển đổi phù hợp khi tổ chức cần thay đổi hoặc thiết lập tiêu chuẩn mới. Phong cách giao dịch, quy chuẩn, phục vụ và lãnh đạo theo tình huống thường được sử dụng tùy theo mức độ đo lường, yêu cầu tuân thủ, nhu cầu hỗ trợ đội ngũ và mức độ linh hoạt cần thiết.

Để tìm hiểu sâu hơn từng nhóm phong cách, có thể xem bài các phong cách lãnh đạo phổ biến. Nếu cần so sánh điểm mạnh và rủi ro của từng phong cách, bài ưu nhược điểm của các phong cách lãnh đạo sẽ cung cấp góc nhìn đầy đủ hơn.

Cách chọn phong cách lãnh đạo phù hợp

Quản lý không nên chọn phong cách lãnh đạo theo thói quen cá nhân, mà cần dựa trên năng lực, động lực của nhân viên và bối cảnh công việc cụ thể.

Bước 1: Xác định năng lực của nhân viên

Trước tiên, quản lý cần đánh giá nhân viên đã đủ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và công cụ để thực hiện công việc hay chưa. Nhân viên chưa đủ năng lực cần được hướng dẫn rõ ràng trước khi được trao quyền.

Bước 2: Xác định động lực của nhân viên

Sau năng lực, quản lý cần xem nhân viên có sẵn sàng hành động, chủ động nhận trách nhiệm và cam kết với mục tiêu hay không. Một người có năng lực nhưng thiếu động lực sẽ cần được lắng nghe, coaching hoặc khơi lại cam kết.

Bước 3: Đối chiếu ma trận năng lực – động lực

Ma trận này giúp quản lý tránh áp dụng cùng một cách dẫn dắt cho tất cả nhân viên. Mỗi mức độ trưởng thành của nhân viên cần một cách tiếp cận khác nhau.

Bước 4: Kiểm tra bối cảnh công việc

Trước khi áp dụng, quản lý cần xem xét tính cấp bách, mức độ rủi ro, yêu cầu sáng tạo và tiêu chuẩn công việc. Việc khẩn cấp nên ưu tiên chỉ đạo; việc cần sáng tạo nên tham vấn; việc phát triển năng lực nên dùng coaching; còn nhân viên đã đủ năng lực có thể được trao quyền.

Ngoài năng lực và động lực của nhân viên, còn nhiều yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo như văn hóa doanh nghiệp, mức độ rủi ro và mục tiêu của từng giai đoạn.

Sai lầm khi áp dụng sai phong cách lãnh đạo

Không có phong cách lãnh đạo nào đúng cho mọi trường hợp. Sai lầm thường nằm ở việc quản lý dùng sai thời điểm hoặc sai đối tượng.

Chỉ đạo quá nhiều với nhân viên đã có kinh nghiệm là một lỗi phổ biến. Khi một nhân viên có đủ năng lực nhưng vẫn bị kiểm soát quá chặt, họ dễ mất động lực, giảm tinh thần chủ động và cảm thấy không được tin tưởng.

Trao quyền quá sớm khi nhân viên chưa đủ năng lực cũng tạo ra nhiều rủi ro. Trao quyền không có nghĩa là buông lỏng. Nếu nhân viên chưa hiểu tiêu chuẩn, chưa đủ kỹ năng hoặc chưa rõ phạm vi quyết định, kết quả có thể đi sai hướng.

Coaching trong tình huống cần quyết định nhanh khiến công việc bị kéo dài. Coaching phù hợp để phát triển tư duy, nhưng trong tình huống khẩn cấp, rủi ro cao hoặc cần phản ứng nhanh, quản lý cần đưa ra định hướng rõ ràng.

Dân chủ quá mức cũng có thể làm chậm tiến độ. Việc tham khảo ý kiến đội ngũ là cần thiết, nhưng nếu mọi quyết định đều kéo dài qua nhiều vòng thảo luận, trách nhiệm thực thi có thể bị ảnh hưởng.

Để hạn chế những sai lầm này, nhà quản lý cần rèn luyện khả năng quan sát, đánh giá tình huống và điều chỉnh cách dẫn dắt. Có thể tham khảo thêm lộ trình xây dựng phong cách lãnh đạo.

Phong cách lãnh đạo hướng tới quản lý hiệu suất cao

Một phong cách lãnh đạo hiệu quả không dừng ở việc giúp người quản lý tạo hình ảnh cá nhân tốt hơn. Quan trọng hơn, phong cách đó phải giúp đội ngũ hiểu mục tiêu, chủ động hành động và tạo ra kết quả.

Theo góc nhìn quản lý hiệu suất cao, người quản lý cần linh hoạt chuyển đổi giữa các cách dẫn dắt:

• Chỉ đạo khi đội ngũ cần sự rõ ràng.
• Hướng dẫn khi nhân viên cần phương pháp.
• Coaching khi nhân viên cần phát triển tư duy.
• Tham vấn khi cần huy động góc nhìn tập thể.
• Trao quyền khi nhân viên đã sẵn sàng.

Việc rèn luyện phong cách lãnh đạo không nên chỉ dừng ở lý thuyết. Quản lý cần thực hành trên chính các tình huống thật trong công việc như giao việc, phản hồi, coaching, xử lý xung đột, theo dõi tiến độ và thúc đẩy kết quả.

Khi phong cách lãnh đạo được gắn với công việc thực tế, người quản lý không chỉ thay đổi cách giao tiếp mà còn thay đổi cách đội ngũ vận hành và tạo ra hiệu suất.

Nâng cao năng lực dẫn dắt đội ngũ cùng VMP Academy

Quản lý không nên áp dụng máy móc một phong cách lãnh đạo cho mọi nhân viên và mọi tình huống. Điều cần thiết hơn là được trang bị hệ thống công cụ để điều chỉnh cách dẫn dắt theo con người, bối cảnh và mục tiêu công việc.

Các chương trình đào tạo tại VMP Academy giúp quản lý phát triển những năng lực quan trọng như giao việc, phản hồi hiệu suất, coaching, trao quyền, quản lý xung đột, tạo động lực và xây dựng văn hóa làm việc hướng kết quả.

Tùy theo giai đoạn phát triển, doanh nghiệp có thể lựa chọn các chương trình như REAL Manager, U-Maximize Management, Coaching Skills For Managers, High Performance Management hoặc Leading Emotional.

VMP Academy đã đồng hành cùng hơn 850 doanh nghiệp và đào tạo hơn 150.000 quản lý trên toàn quốc.

Tham khảo chi tiết hệ sinh thái chương trình tại: các khóa đào tạo quản lý hiệu suất cao tại VMP Academy.

Câu hỏi thường gặp

Phong cách lãnh đạo nào là tốt nhất?

Không có phong cách tốt nhất cho mọi tình huống. Phong cách phù hợp phụ thuộc vào năng lực, động lực của nhân viên và yêu cầu công việc.

Có mấy phong cách lãnh đạo phổ biến?

Có nhiều cách phân loại. Trong doanh nghiệp, thường gặp các phong cách như chỉ đạo, dân chủ, trao quyền, coaching, chuyển đổi, giao dịch, quy chuẩn, phục vụ và lãnh đạo theo tình huống.

Làm sao để chọn phong cách lãnh đạo phù hợp?

Quản lý cần đánh giá năng lực nhân viên, động lực làm việc, mức độ rủi ro của công việc và mục tiêu cần đạt trước khi lựa chọn cách dẫn dắt.